oestrogeen in balans

Oestrogeen in balans

Lipoedeem komt nagenoeg alleen bij vrouwen voor en het ontstaat vaak rond een periode van hormonale verandering zoals de start van de menstruatie, een zwangerschap en de overgang. Oestrogeen (het vrouwelijk geslachtshormoon) speelt zeer waarschijnlijk een belangrijke rol bij het ontstaan van lipoedeem. Dat is waarschijnlijk geen nieuws meer voor jou.

Maar, hoe werkt dat nu precies?
(P.S. houd je niet van teveel technische info? Scroll dan door naar beneden, daar staan de tips!)

Wat is oestrogeen?
Oestrogeen is een hormoon. Hormonen zijn stoffen die in het lichaam een signaalfunctie hebben. Ze worden ergens in het lichaam aangemaakt, vervoerd via het bloed en komen vervolgens ergens aan waar ze gebruikt moeten worden. Het is een communicatiesysteem binnen het lichaam.
Om het bericht door te kunnen geven, is een receptor nodig. Een receptor is een soort slotje op een cel voor een specifieke stof: gaat oestrogeen op deze receptor zitten, dan start de werking van oestrogeen in die cel.

oestrogeenreceptor

Wat doet oestrogeen?
Oestrogeen kennen we als het vrouwelijk geslachtshormoon. Het klopt dat dit hormoon een belangrijke rol speelt in de maandelijkse cyclus en bij de voortplanting. Maar mannen maken óók oestrogeen aan. Oestrogeen heeft namelijk veel meer functies naast het regelen van je libido en de voortplanting, zoals bijvoorbeeld:

  • zorgt voor weefselherstel
  • heeft effect op de cholesterol- en vetstofwisseling
  • heeft invloed op de bloedsuiker en opname van glucose (bloedsuiker) in de spiercellen
  • stimuleert de aanmaak van gezond bindweefsel (collageen)
  • werkt als antioxidant
  • is een ontstekingsremmer
  • zorgt voor sterke botten
  • is nodig voor geheugen, concentratie
  • regelt het samentrekken en uitzetten van bloedvaten
  • regelt de lichaamstemperatuur

Waar wordt oestrogeen eigenlijk van gemaakt?
Oestrogeen noemen we een steroïdhormoon. Dat betekent dat het een vetachtig hormoon is. De basis grondstof voor oestrogeen is cholesterol. Na een aantal stappen wordt uiteindelijk oestrogeen gevormd uit een ander hormoon, namelijk testosteron (het 'mannelijk' geslachtshomoon)! Een belangrijke stof bij de omzetting van testosteron naar oestrogeen is het enzym aromatase. Dit enzym moet op de juiste manier gestimuleerd worden om de juiste hoeveelheid en de juiste vorm oestrogenen aan te maken.

Oestrogeenvormen en oestrogeenreceptoren
Er is niet zoiets als het oestrogeenhormoon. Er bestaan verschillende vormen met verschillende functies.
Deze verschillende vormen gebruiken ook nog eens verschillende receptoren. De meest onderzochte receptoren zijn de ER-alfa en ER-beta (ER staat voor oestrogeenreceptor). Oestradiol gebruikt beide receptoren even sterk, terwijl oestron meer de alfa-receptoren activeert en oestriol meer de beta-receptoren.

Beide receptoren zijn even belangrijk, want ze houden elkaar in evenwicht. De alfa-receptoren zorgen voor celgroei, maar teveel activatie kan in de hersenen meer klachten geven van angst en depressie. De beta-receptoren remmen juist celgroei en geven in de hersenen meer rust.


oestrogeen testosteron aromatase

Het overtollige oestrogeen moet door het lichaam worden uitgescheiden. Dit gebeurt na bewerking door de lever. De lever bewerkt de oestrogenen (door ze te glucuronideren en sulfateren) zodat ze via de urine of ontlasting uitgescheiden kunnen worden. Een verstoorde darmflora (jouw eigen goede darmbacteriën) kan er voor zorgen dat deze bewerking weer ongedaan gemaakt wordt en het oestrogeen weer in de bloedbaan opgenomen wordt.

Tot slot kunnen de geslachtshormonen ook gebonden worden aan SHBG (Sex Hormone Binding Globuline). Wanneer oestrogeen hieraan verbonden is, kan het zijn werk niet doen. Maar wanneer het lichaam meer oestrogeen nodig heeft, kan het weer ontbonden worden. Deze stof houdt je circulerend oestrogeen dus ook in balans.

oestrogeen vormen
oestrogeen balans

De juiste balans
Wie weleens wat opzoekt over oestrogeen, komt al snel de termen "oestrogeendominantie", "hormonale schommelingen" en "oestrogeentekort". Zoals je uit bovenstaande misschien al kon opmaken, gaat het om de juiste balans:

  • van de activatie van receptoren
  • van de oestrogeenvormen
  • van het enzym aromatase
  • van SHBG-binding
  • door uitscheiding via lever/darmen


Waar kan het misgaan?

Bij lipoedeem spelen een disbalans in de verschillende oestrogeenvormen (ookwel metabolieten) en/of oestrogeenreceptoren, de heropname van oestrogenen via de darmen en xeno-oestrogenen uit onze leefomgeving een grote rol. Ook is orale anticonceptie (de pil) mogelijk een grote boosdoener.

Oestrogeenmetabolieten

Wanneer de lever door leefstijlfactoren (medicatie, alcohol, overeten, fructose) overbelast is, zal hij zijn andere functies minder goed kunnen uitvoeren. Dit kan ervoor zorgen dat de verwerking van oestrogeen minder goed verloopt en de "verkeerde" oestrogeenvormen aanwezig blijven.


Oestrogeenreceptoren

Deze zitten in verschillende weefsels. Receptoren kunnen geactiveerd, maar ook gedeactiveerd raken. De stof ehtinylestradiol in de anticonceptiepil verhoogt het aantal alfa-receptoren en verlaagt het aantal beta-receptoren.


Xeno-oestrogenen

Dit zijn op oestrogeen lijkende stoffen, die de normale werking van oestrogeen in het lichaam beïnvloeden. Deze stoffen vind je terug in bijvoorbeeld plastics, verzorgingsproducten, uitlaatgassen en chemische bestrijdingsmiddelen. Ze hechten aan dezelfde receptoren als oestrogeen, wat een verstoring van de oestrogeenwerking kan opleveren.


Aromatase activiteit
Een aantal leefstijlfactoren heeft een versterkende werking op het aromatase-enzym. Hierdoor wordt er dus meer oestrogeen aangemaakt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij te hoge koolhydraatconsumptie, teveel suikers en zuivel, teveel alcohol en chronische ontsteking.

Te weinig SHBG
Dit hormoon reguleert de hoeveelheid oestrogeen in het lichaam. Het wordt verlaagd door een vitamine D-tekort, een te hoge bloedsuikerspiegel en insulineresistentie.

Darmen
In de medisch-wetenschappelijke wereld komt de rol van onze darmen als basis voor een goede gezondheid steeds vaker en sterker naar voren. Het wordt inmiddels al ons tweede brein genoemd, omdat een verstoorde darmflora een belangrijke rol blijkt te spelen bij depressies en andere hersenaandoeningen zoals Parkinson en autisme.
Je darmflora (of: microbioom) bestaat uit jouw eigen goede bacteriën, die een verdediging vormen tegen slechte indringers. Sommige van deze bacteriën blijken ook een belangrijke rol te spelen bij het verwerken van oestrogeen. Oestrogeen wordt in de lever namelijk geglucuronideerd en gesulfateerd. In deze vorm wordt het uitgescheiden via urine en ontlasting. Is er echter een disbalans in jouw microbioom, dan worden de oestrogenen weer heropgenomen waardoor het niet het lichaam zal verlaten.

Deze groep van bacteriën noemen we het estroboloom. Er zijn inmiddels meer dan 50 verschillende soorten darmbacteriën ontdekt die hier een belangrijke rol in spelen.

Naast het feit dat er mogelijk een genetische achtergrond is voor het ontstaan van lipoedeem, kan een ontregeling op één of meerdere van deze gebieden je klachten verergeren. Of je lipoedeem totaal kan laten verdwijnen is nog de vraag. Maar het in balans houden van je oestrogeen kan je mogelijk wel helpen met het voorkómen van verergering en het verminderen van je huidige klachten. 

Zo houd je je oestrogenen in balans:


  • Wees vriendelijk voor je lever (minder/vermijd fructose, alcohol, medicatie en zorg ook voor minder eetmomenten!)


  • Vermijd xeno-oestrogenen (koop zoveel mogelijk natuurlijke verzorgingsmiddelen en biologische groenten/fruit)


  • Stimuleer de juiste oestrogeenreceptoren (met bijvoorbeeld hennepzaad, rode druiven, uien, appels, groene thee, curcumine, broccoli, koolsoorten, omega-3, zoethoutwortel, vitamine D & E)


  • Zorg voor een normale aromatase-functie en SHBG (eet koolhydraat-beperkt, eet maximaal 3x per dag, drink geen alcohol)


  • Verbeter je darmflora (zeker wanneer je bent geboren met een keizersnede, geen/weinig borstvoeding hebt gekregen en antibioticakuren hebt gehad is jouw darmflora niet optimaal ontwikkeld) met gefermenteerde voeding (o.a. zuurkool en kefir), vezels uit groenten, fruit, knollen en bollen en vul zonodig aan met een goede pre- en probiotica.
oestrogeen balans